پرخوری عصبی (Bulimia nervosa) که بهش بولیمیا هم میگن، در واقع یک درگیری ذهنی شدید با غذا و نگرش فرد نسبت به اندامش هست که ریشه در استرس و احساساتش داره. توی این حالت، شما برای آروم کردن خودتون در موقعیت های استرس زا بیاختیار غذای زیادی میخورید، اما بلافاصله عذاب وجدان و ترس از چاقی باعث میشه بخواید به هر قیمتی (مثلاً با بالا آوردن) اون غذا رو از بدنتون بیرون کنید.
رابطه پرخوری عصبی و بالا آوردن اینطوریه که بعد از پرخوری نوبت به مرحلهای میرسه که فرد سعی میکنه اون غذا و کالریهای اضافه رو به روشهای ناسالم از بدنش خارج کنه؛ کارهایی مثل بالا آوردن عمدی یا استفاده نادرست از ملینها. به این رفتار اصطلاحاً پاکسازی (Purging) گفته میشه که هسته اصلی پرخوری عصبی رو تشکیل میده.
پرخوری عصبی روی نگاهی که به خودتون و بدنتون دارید هم تأثیر میذاره. ممکنه ارزش وجودیتون رو فقط بر اساس ظاهرتون بسنجید و حس کنید تنها چیزی که میتونید مدیریت کنید، خارج کردن غذا از بدنتونه. این چرخه ناسالم در پرخوری عصبی میتونه عواقب خیلی جدی و حتی خطرناکی برای سلامت جسمیتون داشته باشه.
علائم پرخوری عصبی
تشخیص علائم پرخوری عصبی کمی چالش برانگیزه چون این اختلال در هر فردی خودشو به صورت متفاوتی نشون میده. پرخوری عصبی اینطوریه که احتمالا هنگام استرس و اضطراب پرخوری می کنید، اما بعدش حس پشیمونی و افسردگی سراغتون میاد.
در ادامه مهم ترین و رایج ترین علائم پرخوری عصبی رو با هم بررسی میکنیم.
رفتارهای غذایی و پاکسازی:
خوردن مکرر حجم زیادی از غذا در یک وعده بدون توانایی کنترل خود
تلاش برای خلاص شدن از کالریها از طریق بالا آوردن عمدی (معمولاً پنهانی)
ورزش کردن افراطی و بیشازحد بعد از پرخوری
استفاده نابجا از ملینها یا داروهای ادرارآور وقتی نیازی بهشون نیست
انتخاب فستینگ های سخت، محدود کردن شدید کالری یا حذف بعضی غذاها در فاصله بین حملات پرخوری
مصرف مکملهای غذایی یا محصولات گیاهی لاغری که میتونن خطرناک باشن
تغییرات جسمی و ظاهری:
نوسان وزن (البته اغلب افراد مبتلا وزن نرمال یا کمی بالاتر از نرمال دارن)
تورم صورت و گونهها
چشمهای قرمز و خونافتاده
گلو درد همیشگی یا ملتهب
مشکلات دندان و فرسایش مینای دندان به خاطر اسید معده (ناشی از استفراغ)
ضعف عضلانی، خستگی مداوم و کمبود انرژی
غش کردن
یبوست
پریودهای نامنظم یا قطع شدن کامل قاعدگی در خانم ها
علائم روانی و احساسی:
ترس شدید از افزایش وزن و چاق شدن
نارضایتی عمیق از سایز و فرم بدن و گره زدن ارزش وجودی خودتون به وزنتون
احساس گناه، شرم یا افسردگی شدید بعد از غذا خوردن
نوسانات خلقی شدید، اضطراب و احساس درماندگی
اعتمادبهنفس پایین
وسواس فکری نسبت به غذا، وزن و شکل بدن
عوارض پرخوری عصبی
پرخوری عصبی فقط روی وزن شما تأثیر نمیذاره، بلکه میتونه تمام سیستمهای حیاتی بدن رو درگیر کنه. اگر این بیماری درمان نشه، عوارض زیر ممکنه براتون پیش بیاد:
مشکلات قلبی و الکترولیتی: این خطرناکترین عارضه است. استفراغهای مکرر باعث میشه الکترولیتهای حیاتی (مثل پتاسیم و سدیم) از بدن دفع بشن. این موضوع میتونه منجر به نامنظمی ضربان قلب (آریتمی) و در موارد شدید، ایست قلبی بشه.
پوسیدگی شدید دندانها: اسید معده دشمن مینای دندانه. وقتی مدام بالا میارید، این اسید باعث زرد شدن، حساسیت شدید، پوسیدگی و حتی خرد شدن دندانها میشه.
آسیبهای گوارشی و پارگی مری: فشار ناشی از استفراغ میتونه باعث پارگی مری (سندرم مالوری-ویس) بشه که خونریزیدهندهست. همچنین رفلاکس دائمی، زخم معده و یبوست مزمن (بهخاطر وابستگی به ملینها) خیلی شایعه.
تورم غدد و صورت: احتمالاً متوجه پف کردن صورتتون میشید؛ این به خاطر تورم غدد بزاقی در اثر تحریک مداومه که فرم صورت رو تغییر میده.
اختلالات هورمونی و قاعدگی: در خانمها، استرس وارد شده به بدن و کمبود مواد مغذی باعث نامنظم شدن یا قطع کامل پریود (آمنوره) و مشکلات ناباروری میشه.
کمآبی و نارسایی کلیه: دفع آب بدن از طریق استفراغ یا ملینها، فشار زیادی به کلیهها میاره و میتونه در درازمدت باعث نارسایی کلیه بشه.
مشکلات پوست و مو: خشکی شدید پوست، ریزش مو و شکنندگی ناخنها به دلیل نرسیدن ویتامینها و کمآبی بدن اتفاق میافته.
درمان پرخوری عصبی
اگه دنبال سریعترین و مستقیمترین جواب هستید، باید بدونید که مؤثرترین روش درمان پرخوری عصبی، معمولاً ترکیب رواندرمانی و دارو در کنار همه. تحقیقات نشون دادن که این دو روش در کنار هم بهترین نتیجه رو میدن:
درمان شناختی-رفتاری (CBT): بهترین روش غیردارویی.
فلوکستین (Fluoxetine): بهترین و تنها داروی تأیید شده توسط FDA برای این بیماری.
در ادامه جزئیات دقیق هر کدوم از این روشها رو براتون نوشتیم:
درمانهای دارویی
داروها میتونن به کاهش علائم پرخوری عصبی و همچنین درمان اضطراب یا افسردگی همراه با این اختلال کمک کنن. اگر برای شما هم این سوال پیش اومده که برای پرخوری عصبی چه قرصی بخوریم، با ما همراه باشید. رایج ترین داروهای پرخوری عصبی عبارتند از:
۱- فلوکستین
درمان پرخوری عصبی با فلوکستین خیلی رایجه چون تنها دارویی هست که به طور مستقیم تأییدیه رسمی FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا) برای درمان اختلال بولیمیا نرووزا رو کسب کرده و به همین دلیل، اغلب اولین انتخاب دارویی پزشکان برای کنترل این بیماری محسوب میشه. این دارو با کاهش دفعات دورههای پرخوری و رفتارهای جبرانی شما (مانند استفراغ)، اثربخشی قابل توجهی در بهبود وضعیت اختلال نشان میده و در دوزهای بالاتر از دوز معمول نسبت به درمان افسردگی تجویز میشه.
سرترالین برای پرخوری عصبی توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)مستقیماً برای درمان این اختلال تأیید نشده، اما گاهی اوقات توسط پزشکان برای درمان بولیمیا تجویز میشه؛ دلیل این امر هم کارایی بالای سرترالین در بهبود علائم همراه با این اختلال، مثل افسردگی و اضطراب هست. در واقع، این دارو به صورت غیرمستقیم و با بهبود وضعیت روانی، به کاهش شدت دورههای پرخوری کمک میکنه.
سیتالوپرام هم جزو دارو های ضد افسردگیه که خیلی کمتر ولی گاهی برای مدیریت این اختلال تجویز میشه.
۳- توپیرامات
این یک داروی ضدتشنجه که نشون داده میتونه تعداد حملات پرخوری رو کم کنه؛ اما چون عوارضی مثل کاهش وزن شدید یا مشکلات شناختی داره، باید حتماً تحت نظارت دقیق پزشک مصرف بشه.
۴- ترازودون
تحقیقات نشون داده که این دارو هم در مقایسه با دارونما، میتونه شدت و تعداد دفعات دورههای پرخوری رو به شکل قابلتوجهی کاهش بده.
هشدارهای مهم:
داروی بوپروپیون برای درمان پرخوری عصبی نباید استفاده بشه چون این دارو ریسک تشنج و حملات صرع رو در افراد مبتلا به این اختلال بالا میبره.
اگر به خاطر قطع ملینها دچار یبوست شدید، هیدراتاسیون (آبرسانی) و مصرف فیبر راه حل اوله.
سرمتراپی و مکملها: پرخوری و تخلیه معده باعث کمآبی و بهم ریختن الکترولیتها میشه. در این شرایط پزشک ممکنه برای جبران کمبود مایعات و رفع یبوست (ناشی از قطع ملینها)، سرمتراپی یا مکملهای فیبردار تجویز کنه.
⚠️ لطفاً هیچ دارویی رو بدون مشورت با پزشک و بهصورت سرخود مصرف نکنید؛ چون شما از تداخلات دارویی، عوارض جانبی و خیلی از نکات تخصصی دیگه بیخبر هستید و این کار ممکنه سلامتیتون رو جدی به خطر بندازه.
داروی پرخوری عصبی
درمانهای غیردارویی و روانشناختی
درمان اصلی پرخوری عصبی معمولاً ترکیبی از رواندرمانی و مشاورههای تخصصی هست تا ریشه رفتار تغییر کنه:
درمان شناختی-رفتاری (CBT): این مؤثرترین نوع تراپی برای پرخوری عصبیه. درمانگر به شما کمک میکنه الگوهای فکری منفی که باعث پرخوری میشن رو بشناسید و اونها رو با فکرهای سالم جایگزین کنید.
مشاوره تغذیه: شما با یک متخصص تغذیه کار میکنید تا رابطه سالمتری با غذاها بسازید، برنامه غذایی متعادل داشته باشید و یاد بگیرید چطور بدون ترس از چاقی، مواد مغذی لازم رو به بدنتون برسونید.
خانوادهدرمانی: حمایت خانواده خیلی مهمه؛ مخصوصاً اگر سنتون کمه. در این روش اعضای خانواده یاد میگیرن چطور از شما حمایت کنن و محیط خونه رو برای بهبودی شما امن نگه دارن.
گروهدرمانی: صحبت کردن با کسانی که تجربههای مشابه شما رو دارن، میتونه خیلی کمککننده باشه. این گروهها بهتون یادآوری میکنن که تنها نیستید و میتونید از تجربیات بقیه برای بهبودی استفاده کنید.
بستری در بیمارستان: در موارد پرخوری عصبی شدید که وزن خیلی پایین اومده، مشکلات قلبی پیش اومده یا خطر آسیب به خود وجود داره، پزشک ممکنه تشخیص بده که مدتی در بیمارستان بستری بشید تا وضعیتتون پایدار بشه.
تکنیکهای خودیاری و مدیریت هوسهای غذایی
کنار درمانهای اصلی، تغییر سبک زندگی و تمرینهای ذهنی به شما کمک میکنه تا کنترل اوضاع رو دستتون بگیرید:
یادداشتبرداری غذایی: هرچی میخورید، زمانش و حسی که موقع خوردن دارید رو بنویسید. این کار بهتون کمک میکنه تا الگوهای احساسی که باعث پرخوری میشن رو کشف کنید.
مدیریت استرس: اگر استرس عامل پرخوری شماست، تکنیکهایی مثل یوگا، مدیتیشن یا تنفس عمیق رو امتحان کنید تا قبل از اینکه سراغ غذا برید، با این روش ها تا حدودی آرامشتون رو به دست بیارید.
تشخیص گرسنگی واقعی: از خودتون بپرسید «آیا واقعاً گرسنمه یا فقط ناراحتم؟». اگر تازه غذا خوردید و معدهتون قاروقور نمیکنه، احتمالاً گرسنگیتون هیجانیه؛ پس صبر کنید تا این هوس بگذره.
مقابله با بیحوصلگی: خیلی وقتها پرخوری ناشی از بیکاریه. به جای غذا خوردن، خودتون رو سرگرم کنید؛ پیادهروی کنید، فیلم ببینید یا با یک دوست تماس بگیرید.
دور کردن وسوسهها: خوراکیهای تحریککننده و ناسالم رو توی خونه نگه ندارید. اگر عصبانی یا ناراحت هستید، خرید نرید تا سبد خریدتون پر از تنقلات غیرضروری نشه.
پرهیز از رژیمهای سختگیرانه: خودتون رو محروم نکنید؛ چون حذف کامل لذتها باعث میشه ولعتون بیشتر بشه. سعی کنید به اندازه کافی غذای سالم بخورید و گاهی هم به خودتون جایزه بدید.
میانوعدههای سالم: اگر بین وعدهها گرسنه شدید، گزینههای سالم مثل میوه، سبزیجات یا آجیل رو انتخاب کنید تا هم سیر بشید و هم عذاب وجدان نگیرید.
بخشش خود پس از لغزش: اگر یه وقت پرخوری کردید، خودتون رو سرزنش نکنید. خودتون رو ببخشید، از اون تجربه درس بگیرید و از روز بعد دوباره با قدرت شروع کنید.
چگونه از پرخوری عصبی جلوگیری کنیم؟ (راهکارهای تغذیهای و ذهنی)
تلاش کنید تصمیمهای غذاییتون رو از بخش «احساسی» مغز به بخش «عقلانی» منتقل کنید. در ادامه چند راهکار تغذیهای و ذهنی رو با هم مرور میکنیم:
۱. تغذیه ضد اضطراب؛ چی بخوریم که آروم بشیم؟
به جای هلههوله، این مواد مغذی رو توی رژیم غذاییتون بگنجونید تا سیستم عصبیتون آرومتر بشه:
منیزیم: کمبود منیزیم میتونه رفتارهای اضطرابی رو تشدید کنه. سبزیجات برگدار (مثل اسفناج)، حبوبات، آجیلها و دانهها منابع عالی منیزیم هستن.
ثبات قند خون: وعدههای غذایی رو حذف نکنید. افت قند خون باعث میشه احساس بیقراری و لرزش کنید و ولعتون بیشتر بشه.
امگا ۳: ماهیهای چرب مثل سالمون رو فراموش نکنید.
پروبیوتیکها: بهخصوص برای کاهش اضطراب اجتماعی مفید هستن.
تخمه کدو و موز: حاوی پتاسیم هستن که در کاهش اضطراب مؤثره. تخمه کدو «روی» (Zinc) هم داره که برای بخشهای کنترل خلقخو در مغز حیاتیه.
زردچوبه: ماده «کورکومین» موجود در اون، التهاب و استرس اکسیداتیو رو که با اختلالات خلقی مرتبطه، کم میکنه.
ذغالاخته و بلوبری: سرشار از ویتامین C و آنتیاکسیدان هستن و از آسیب سلولی که منجر به اضطراب میشه جلوگیری میکنن.
آجیل برزیلی: منبع سلنیوم هست که التهاب ناشی از حال بد رو کاهش میده.
۲. با ناراحتی روبهرو بشید،ازش فرار نکنید
یک نکته خیلی مهم رو یادتون باشه: وقتی برای فرار از اضطراب سراغ هلههوله و خوراکی هایی ناسالم میرید، دارید به مغزتون این پیام رو میدید که: «من توانایی تحمل این اضطراب رو ندارم.» این کار دقیقاً برعکس چیزیه که برای درمان نیاز دارید.
شما باید به خودتون ثابت کنید که میتونید ناراحتی عاطفی رو تجربه کنید اما همچنان به رژیم غذاییتون پایبند بمونید. به اضطراب به چشم یک فرصت برای رشد نگاه کنید. وقتی مضطرب میشید و اون حس «وای باید یه چیزی بخورم» سراغتون میاد، اگه بتونید اون لحظه رو تحمل کنید و سراغ یه فعالیت سالم برید، اتصال بین «اضطراب» و «پرخوری» توی مغزتون ضعیف میشه و هر دفعه نسبت به دفعه های قبلی کارتون راحتتره.
۳. کابوسی که ازش میترسید، قبلاً اتفاق افتاده
شاید وقتش باشه یک تغییر نگرش اساسی بدید. دونالد وینیکات، روانشناس کودک معروف، جملهی بینظیری داره: «کابوسی که ما بیش از همه از آن میترسیم، کابوسی است که قبلاً آن را زندگی کردهایم.»
خیلی وقتها نگرانیهای ما درباره آینده (مثل “نکنه شغلم رو از دست بدم؟”، “نکنه عشقم ترکم کنه؟”، “نکنه مریض بشم؟”) در واقع بازتولید دردهای گذشتهست که داریم در زمان حال دوباره تجربه میکنیم. این نگرانیها باعث میشه در گذشته گیر کنیم و انرژیمون رو برای ساختن امروز از دست بدیم.
یک تمرین ذهنی ساده: هر وقت دیدید دارید روی یک ترس یا اضطراب قفل میکنید و میخواید پناه ببرید به غذا، از خودتون بپرسید:
«این حس یا نگرانی رو من قبلا هم داشتم؟ چه تفاوتهایی با اون موقعیت داره؟»
این سوال معمولاً اونقدر آرومتون میکنه که بتونید به زمان حال برگردید و به جای پرخوری، روی بهبود زندگی و روابطتون تمرکز کنید.
علت پرخوری عصبی
راستش رو بخواید، متخصصان هنوز علت دقیق و قطعی بولیمیا رو پیدا نکردن. اما چیزی که مشخصه اینه که این بیماری نتیجهی تکعامل نیست؛ بلکه ترکیبی پیچیده از ژنتیک، رفتارهای یادگرفتهشده، عوامل روانی و فشارهای محیطی دستبهدست هم میدن تا این اختلال شکل بگیره.
در ادامه، مهمترین عواملی که تحقیقات نشون داده در ایجاد این بیماری نقش دارن رو بررسی میکنیم:
۱. نقش مغز و ژنتیک؛ چیزی فراتر از اراده
تحقیقات نشون میدن که ساختار مغز افراد مبتلا به پرخوری عصبی ممکنه تفاوتهایی با بقیه داشته باشه. مثلاً:
تفاوتهای مغزی: مطالعات سال ۲۰۱۶ نشون دادن که تغییراتی در «ماده سفید» مغز و مسیرهای مربوط به تنظیم اشتها و پاداش چشایی در این افراد وجود داره. همچنین عملکرد بخشی از مغز به نام «اینسولا» (Insula) که مسئول درک وضعیت درونی بدنه، ممکنه دچار اختلال باشه.
ژنتیک: اگر یکی از بستگان درجه یک شما (پدر، مادر، خواهر یا برادر) سابقه اختلال خوردن داشته باشه، احتمال ابتلای شما هم بیشتر میشه.
۲. فشارهای اجتماعی و فرهنگی
ما در دنیایی زندگی میکنیم که رسانهها و فرهنگ عمومی، فشار زیادی رو برای داشتن «تیپ بدنی خاص» یا «وزن ایدهآل» به ما وارد میکنن. این تصاویر غیرواقعی میتونن مستقیماً روی تصویر بدنی (Body Image) و عزتنفس شما اثر منفی بذارن و باعث بشن فکر کنید تنها راه ارزشمند بودن، رسیدن به هیکلی هست که رسانه ها نشون میدن.
۳. عوامل روانشناختی و احساسی
احساسات درونی شما نقش پررنگی دارن. خیلی وقتها پرخوری واکنشی به موارد زیره:
احساس استرس شدید یا ناراحتی.
احساس عدم کنترل روی زندگی (پرخوری یا نخوردن تلاشی برای به دست گرفتن کنترله).
وجود همزمان بیماریهای دیگه مثل اضطراب، افسردگی یا سوءمصرف مواد.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
پرخوری عصبی ممکنه سراغ هر کسی بیاد، اما بعضی گروهها بیشتر در معرض خطرن:
جوانان و نوجوانان: این بیماری معمولاً در اواخر نوجوانی یا اوایل جوانی شروع میشه.
جنسیت: اگرچه پسران و مردان هم دچار این اختلال میشن، اما شیوع اون در خانمها و دختران بیشتره.
سابقه خانوادگی: داشتن بستگانی که اختلال خوردن، بیماری جسمی خاص یا مشکلات سلامت روان دارن.
مشکلات سلامت روان: کسانی که قبلاً تشخیص اضطراب، افسردگی یا اختلالات خلقی دریافت کردن، ریسک بالاتری دارن.
تشخیص پرخوری عصبی
موقعی که برای این اختلال به پزشک مراجعه میکنید احتمالا ازتون در مورد تاریخچه پزشکی و علائمی که دارید سؤالاتی میپرسه. کاملاً طبیعیه که موقع صحبت کردن در این مورد مضطرب باشید، اما یادتون باشه که پزشک اونجاست تا کمک کنه حالتون خوب بشه و اصلاً قرار نیست شما رو قضاوت کنه. خیلی مهمه که با پزشکتون روراست باشید، احساس راحتی کنید و حتی میتونید ازش بخواید اگر مایل نیستید، وزنتون رو به شما نگه. اگر صحبت در این مورد مضطربتون میکنه، میتونید یک نفر از نزدیکان مورد اعتمادتون رو همراه خودتون به جلسه ببرید تا بهتون آرامش بده و همراهیتون کنه.
پزشک علائم شما رو با معیارهای استاندارد روانپزشکی (DSM-5-TR) تطبیق میده و ممکنه برای تشخیص دقیقتر، با اجازه شما با خانواده یا سایر پزشکانتون هم صحبت کنه.
سوالات کلیدی برای تشخیص
پزشک ممکنه این سوالات رو از شما بپرسه:
آیا دورههای تکرارشوندهای از پرخوری دارید؟
آیا احساس میکنید که روی غذا خوردنتون کنترلی ندارید؟
آیا رفتارهای پاکسازی و جبرانی (مثل استفراغ عمدی) انجام میدید؟
آیا این پرخوریها حداقل یک بار در هفته به مدت ۳ ماه اتفاق افتاده؟
آیا وزن یا شکل بدنتون تأثیر زیادی روی تصویر ذهنی و عزتنفس شما داره؟
آزمایشهای پزشکی مورد نیاز
هیچ آزمایش خاص و واحدی وجود نداره که فقط با اون بشه پرخوری عصبی رو تشخیص داد؛ اما پزشک برای بررسی اثرات این بیماری روی سلامتی شما و رد کردن سایر مشکلات، ممکنه آزمایشهای زیر رو درخواست کنه:
آزمایش خون (برای بررسی سلامت کلی و وضعیت تغذیهای)
نوار قلب (EKG)
تست عملکرد کلیه
آزمایش ادرار
رد کردن سایر بیماریهای پزشکی (تشخیص افتراقی)
پزشک باید مطمئن بشه که استفراغ یا مشکلات گوارشی شما دلیل پزشکی دیگهای نداره، بهخصوص اگر بگید که این رفتارها غیرارادی هستن. بیماریهای زیر ممکنه با پرخوری عصبی اشتباه گرفته بشن و پزشک باید اونها رو بررسی و رد کنه:
بیماریهای صفراوی: میتونه باعث تهوع و استفراغ بشه که معمولاً با آنزیمهای غیرطبیعی در آزمایش مشخص میشه.
سندرم روده تحریکپذیر (IBS): دفعات اجابت مزاج رو زیاد میکنه اما معمولاً با دورههای پرخوری همراه نیست.
مشکلات عصبی: یک معاینه دقیق عصبی لازمه تا مطمئن بشن استفراغ ریشه مغزی و عصبی نداره.
سندرم پرادر-ویلی (Prader-Willi): یک اختلال ژنتیکیه که با پرخوری زیاد و چاقی همراهه، اما معمولاً با ناتوانی ذهنی و رفتارهای پرخاشگرانه دیده میشه و در اون خبری از رفتار جبرانی (استفراغ) نیست.
سندرم کلاین-لوین (Klein-Levin): بیشتر پسران نوجوان رو درگیر میکنه و باعث افزایش اشتها و خوابآلودگی زیاد میشه، اما رفتار جبرانی در اون وجود نداره.
دیابت شیرین: باعث پرخوری (Polyphagia) میشه که با چک کردن قند خون بررسی میشه.
تفاوت با سایر اختلالات خوردن و روانی
تشخیص دقیق تفاوت پرخوری عصبی با بیماریهای زیر خیلی مهمه، چون درمانشون متفاوته:
تفاوت پر خوری عصبی و بیاشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa): تفاوت کلیدی اینجاست که برای تشخیص بیاشتهایی عصبی، فرد باید وزن بسیار پایینی داشته باشه (BMI کمتر از ۱۸). اما در پرخوری عصبی، وزن پایین معیار تشخیص نیست. (اگر فرد فقط در دورههای بیاشتهایی دچار پرخوری و استفراغ بشه، تشخیص پزشک بیاشتهایی عصبی خواهد بود).
اختلال پرخوری (Binge Eating Disorder): در این اختلال هم دورههای پرخوری وجود داره، اما برخلاف پرخوری عصبی، خبری از رفتارهای جبرانی (مثل استفراغ یا ورزش شدید) نیست و فرد بین دورهها رژیم سخت نمیگیره.
افسردگی اساسی و اختلال شخصیت مرزی: ممکنه با پرخوری یا افکار خودکشی همراه باشن، اما معمولاً اون رفتار جبرانی نامناسب که مخصوص پرخوری عصبیه رو ندارن (هرچند ممکنه همزمان با این بیماری وجود داشته باشن).
آیا پرخوری عصبی باعث چاقی میشه؟
بله، برخلاف تصور رایج که فکر میکنن بولیمیا باعث لاغری میشه، این اختلال در بسیاری از موارد منجر به افزایش وزن یا نوسانات وزنی میشه. دلیلش اینه که روشهای جبرانی مثل استفراغ عمدی، نمیتونن تمام کالریهای جذبشده در زمان پرخوری رو دفع کنن (تخمین زده میشه حتی با استفراغ فوری، حدود ۵۰ درصد کالریها در بدن باقی میمونه). بنابراین، با اینکه شما تلاش میکنید غذا رو دفع کنید، مجموع کالری دریافتیتون در طول زمان ممکنه همچنان بالا باشه.
علاوه بر این، بهم ریختن نظم غذا خوردن و استفاده از روشهای پاکسازی، متابولیسم بدن شما رو کند میکنه و بدن رو در حالت «قحطی» و ذخیره چربی قرار میده. استفاده از ملینها هم فقط باعث از دست رفتن آب بدن (و نه چربی) میشه که به محض نوشیدن آب، وزنتون برمیگرده. به همین خاطر، اکثر افراد مبتلا به پرخوری عصبی معمولاً وزن نرمال یا کمی اضافه وزن دارن و لزوماً چاقِ مفرط یا خیلی لاغر نیستن.
رابطه پرخوری عصبی و افسردگی چجوریه؟
رابطه پرخوری عصبی و افسردگی مثل یک خیابان دوطرفه است که همدیگر رو تشدید میکنن. خیلی وقتها افسردگی محرک شروع پرخوریه؛ یعنی شما برای فرار از احساسات منفی، غم یا تنهایی به غذا پناه میبرید تا برای لحظاتی آرامش پیدا کنید. اما این حس خوب خیلی زودگذره و بلافاصله جای خودش رو به احساس شدید گناه، شرم و نفرت از بدن میده که همین چرخهی معیوب، حال روحی شما رو بدتر میکنه و افسردگی رو عمیقتر میکنه.
از نظر زیستی هم این دو اختلال به هم گره خوردن. کمبود مواد مغذی ناشی از رژیمهای سخت یا رفتارهای جبرانی (مثل استفراغ)، تعادل شیمیایی مغز شما رو بههم میریزه. بهویژه سطح «سروتونین» که هم در تنظیم اشتها و هم در خلقوخو نقش داره، در هر دو بیماری دچار اختلال میشه. بنابراین، درمان مؤثر معمولاً باید همزمان هم روی الگوهای غذا خوردن تمرکز کنه و هم روی بهبود وضعیت خلقوخوی شما.
پرخوری عصبی در زنان
آمارها نشون میدن که پرخوری عصبی (بولیمیا) در بین خانمها و دختران جوان شیوع خیلی بیشتری نسبت به آقایان داره. دلیل این موضوع ترکیبی از عوامل بیولوژیکی و فشارهای محیطیه؛ تبلیغات رسانهای و شبکههای اجتماعی مدام تصویری از «بدن ایدهآل و لاغر» رو به خانمها نشون میدن و این باعث میشه حساسیت شما نسبت به وزن و اندامتون شدیدتر بشه. علاوه بر این، نوسانات هورمونی در دوران بلوغ، بارداری یا حتی یائسگی هم میتونه زمینهساز نوسانات خلقی و شروع رفتارهای پرخوری هیجانی در خانمها باشه.
نکته مهم اینه که عوارض این بیماری در بدن خانمها خیلی جدیتر خودش رو نشون میده. یکی از شایعترین علائم، بهم ریختن یا قطع شدن کامل قاعدگی (آمنوره) هست که ناشی از کمبود مواد مغذی و استرس شدیده. این مسئله اگر درمان نشه، در طولانیمدت میتونه روی قدرت باروری شما تأثیر منفی بذاره. همچنین اگر در دوران بارداری درگیر پرخوری عصبی باشید، خطرات جدی مثل زایمان زودرس یا کموزنی نوزاد، سلامت شما و فرزندتون رو تهدید میکنه؛ پس درمان رو اصلاً پشت گوش نندازید.
پرخوری عصبی در مردان
شاید فکر کنید پرخوری عصبی فقط مخصوص خانمهاست، اما باید بدونید که این بیماری در آقایان هم وجود داره و متأسفانه خیلی وقتها پنهان میمونه. به خاطر باورهای غلط جامعه که اختلالات خوردن رو یک مشکل «زنانه» میدونن، خیلی از شما آقایان ممکنه احساس خجالت کنید و برای درمان اقدام نکنید؛ همین موضوع باعث میشه بیماری در سکوت پیشرفت کنه و تشخیص داده نشه. آمارها نشون میدن تعداد مردان مبتلا، بهویژه در بین ورزشکارانی که نیاز به وزنکشی یا تناسب اندام خاص دارن (مثل بدنسازان یا کشتیگیران)، داره روزبهروز بیشتر میشه.
تفاوت مهم پرخوری عصبی در مردان نسبت به زنان، معمولاً در هدف و شیوه جبران دیده میشه. در حالی که خانمها بیشتر به دنبال لاغری محض هستن، هدف آقایان اغلب رسیدن به یک بدن عضلانی و کاملاً بدون چربی (کات) هست. به همین خاطر، ممکنه رفتار جبرانیتون به جای استفراغ، بیشتر به صورت ورزشهای سنگین و افراطی خودش رو نشون بده. یادتون باشه که این فشار زیاد در کنار تغذیه نامناسب، نه تنها عضله نمیسازه، بلکه باعث افت شدید سطح تستوسترون، تحلیل عضلات و آسیبهای جدی به قلب میشه.
بولیمیا در بارداری
دوران بارداری به خودی خود چالشبرانگیزه، اما اگر با پرخوری عصبی (بولیمیا) همراه بشه، موضوع خیلی جدیتر میشه. وقتی شما رفتارهای جبرانی مثل استفراغ عمدی یا استفاده از ملینها رو انجام میدید، مواد مغذی حیاتی و آب بدن قبل از اینکه جذب بشن و به جنین برسن، دفع میشن. این وضعیت میتونه خطراتی مثل زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد، نقایص مادرزادی و حتی سقط جنین رو به همراه داشته باشه. علاوه بر این، کمآبی و بهمریختگی الکترولیتها، سلامت قلب و کلیه خود شما رو هم توی این ۹ ماه بهشدت تهدید میکنه.
با مراقبت درست، میتونید بارداری سالمی داشته باشید؛ شرطش اینه که صادق باشید و پنهانکاری نکنید. خیلی از خانمها به خاطر احساس گناه یا ترس از قضاوت شدن، مشکلشون رو به پزشک زنان نمیگن، اما این بزرگترین اشتباهه. پزشک با کمک متخصص تغذیه و روانشناس، برنامهای ویژه بهتون میده تا هم ویارهای بارداری رو مدیریت کنید و هم ولع پرخوری رو کاهش بدید. یادتون باشه سلامت کوچولوی شما مستقیماً به سلامت جسم و روان شما وابستهست، پس همین امروز بدون ترس برای درمان اقدام کنید.
نتیجه گیری: پرخوری عصبی چقدر خطرناکه؟ میشه مدیریتش کرد؟
بذارید باهاتون روراست باشیم؛ پرخوری عصبی یا بولیمیااصلاً شوخیبردار نیست و نباید فکر کنید فقط یک عادت غذایی بده که خودبهخود خوب میشه. این اختلال اگر درماننشده باقی بمونه، میتونه آسیبهای جبرانناپذیری به بدن شما بزنه؛ از پوسیدگی دندانها و پارگی مری گرفته تا خطرات جدیتر و مرگبار مثل ایست قلبی و نارسایی کلیه به خاطر بهم ریختن تعادل املاح بدن. این بیماری تمام جنبههای زندگی شما، از سلامت جسمی تا روابط اجتماعی و آرامش روانیتون رو میبلعه و نادیده گرفتنش بازی با جانتونه.
اما خبر خوب و امیدوارکننده اینه که پرخوری عصبی کاملاً قابل مدیریت و درمانه. هزاران نفر در دنیا تونستن با ترکیبی از رواندرمانی، نظارت دارویی و تغییر سبک زندگی، از این چرخه معیوب بیرون بیان و کنترل دوبارهی زندگیشون رو به دست بگیرن. فقط کافیه که شجاعت به خرج بدید، در این مورد با متخصص یا اطرافیان حرف بزنید و برای درمان اقدام کنید. یادتون باشه که بهبودی زمانبره و ممکنه فراز و نشیب داشته باشه، اما با کمک متخصص، شما قطعاً توانایی شکست دادن این بیماری رو دارید.
آیا پرخوری عصبی درمان قطعی داره؟
بله، این بیماری کاملاً قابل درمانه. با پیگیری جلسات رواندرمانی و مصرف دارو (در صورت نیاز)، اکثر افراد بهبود کامل پیدا میکنن و به زندگی عادی برمیگردن.
آیا استفراغ عمدی باعث لاغری میشه؟
خیر، این یک باور غلطه. چون بدن مقداری از کالری رو قبل از استفراغ جذب میکنه و متابولیسم هم کند میشه، وزن اکثر مبتلایان ثابت میمونه یا حتی اضافه میشه.
آیا میتونم بدون مراجعه به پزشک، خودم رو درمان کنم؟
تکنیکهای خودیاری که بهتون گفتیم مؤثرن، اما چون این بیماری ریشههای عمیق روانی داره، برای درمان ریشهای و پیشگیری از بازگشت بیماری، کمک گرفتن از متخصص توصیه میشه.
پرخوری عصبی چه بلایی سر دندانها میاره؟
تماس مداوم اسید معده با دندانها (موقع استفراغ)، مینای دندان رو بهسرعت حل میکنه و باعث پوسیدگی شدید، تغییر رنگ و حساسیت دندانی میشه.
درمان این بیماری چقدر طول میکشه؟
هیچ زمان دقیقی وجود نداره و بستگی به شدت بیماری شما داره؛ اما معمولاً پروسه درمان کامل بین چند ماه تا چند سال زمان میبره و نیاز به صبوری داره.
خطرناکترین عارضه پرخوری عصبی چیه؟
بهم ریختن تعادل الکترولیتها (نمک و مواد معدنی بدن) خطرناکترین عارضهست که میتونه بدون هیچ علامت قبلی، باعث ایست قلبی و مرگ ناگهانی بشه.
فرق پرخوری عصبی با پرخوری هیجانی چیه؟
در پرخوری هیجانی شما فقط زیاد میخورید؛ اما در پرخوری عصبی (بولیمیا)، بعد از خوردن، حتماً دست به کارهای جبرانی (مثل استفراغ، ورزش سنگین یا مصرف ملین) میزنید.
